Facebooktwittergoogle_plus

12226575_h4219749.limghandlerwww.avgi.gr

Συνέντευξη στον Αργύρη Παναγόπουλο

Ένα μεγάλο τμήμα της ιταλικής ριζοσπαστικής, κινηματικής και μεταρρυθμιστικής Αριστεράς ξεκίνησε χθες στη Ρώμη μια πλούσια εμπειρία για τη δημιουργία ενός “εργοταξίου” για την ανασύνθεση των κοινοτήτων της Αριστεράς και την αντιμετώπιση των προκλήσεων της κρίσης, όπως τόνισε στην “Αυγή της Κυριακής” ο Νίκι Βέντολα, ο πρόεδρος της Αριστεράς Οικολογίας Ελευθερίας, που αποτελεί από τους πρωταγωνιστές του εγχειρήματος.

Ο Βέντολα παρακολουθεί στενά το “σύνδρομο της ελληνικής κρίσης”, ανησυχώντας μήπως δει το Δημοκρατικό Κόμμα να γονατίζει σαν το ΠΑΣΟΚ στην τρόικα και την ριζοσπαστική αριστερά να μην καταλήξει στην καταγγελιολογία του … ΚΚΕ.

*Είστε κυβερνήτης της Απουλίας εδώ και αρκετά χρόνια. Απέναντι από τις ακτές σας είναι η Ελλάδα. Στο Μπάρι, που είναι η έδρα της τοπικής κυβέρνησης, και το Μπρίντιζι έχετε μια άμεση επαφή με την Ελλάδα. Πως βλέπετε την ελληνική κρίση;

Ζήσαμε και ζούμε άσχημα το σύνδρομο της ελληνικής κρίσης. Δεν υπάρχει αριστερός σε ολόκληρο τον κόσμο που να μην θαύμασε την αντίσταση του ελληνικού λαού. Αυτό που προσπαθήσαμε να αποφύγουμε είναι να δούμε το Δημοκρατικό Κόμμα να καταλήγει όπως το ΠΑΣΟΚ και να γονατίζει στην τρόικα. ‘Η να δούμε τη ριζοσπαστική Αριστερά να καταλήγει σαν το ΚΚΕ. Αιχμάλωτοι των αντιδιαμετρικά αντίθετων προκαταλήψεών τους. Ο καθένας θωρακισμένος με την πανοπλία του ιδεολογικού ρεαλισμού του. Οι μεν γονάτισαν στη τρόικα οι δε  καταγγέλλουν απλά τις συνωμοσίες. Που δυστυχώς έφθασαν να σκεφτούν ότι ήταν καλύτερα να υπάρχει μια δεξιά κυβέρνηση από μια κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ή και της υπόλοιπης Αριστεράς. Αναδεικνύοντας εκ νέου τη μνησικακία της Αριστεράς. Πρέπει να απελευθερωθούμε από αυτές τις λογικές.

*Δεν ψηφίσατε την τρικομματική κυβέρνηση και ανακοινώσατε ότι προχωράτε στη δημιουργία ενός «εργοταξίου» της αριστεράς. Ποιος είναι ο στόχος σας;

Η Αριστερά Οικολογία Ελευθερία έθεσε τη διαθεσιμότητά της για να αποτελέσει έναν από τους πρωταγωνιστές του εργοταξίου για την ανασύνθεση της Αριστεράς. Δεν το ανοίγω εγώ το εργοτάξιο. Δεν έβαλα κανένα copyright και κανένα καπέλο. Λέω απλώς ότι το κόμμα μου είναι διαθέσιμο για ένα εγχείρημα που δεν στοχεύει στη νοσταλγία, δεν θα προσπαθήσει να συναρμολογήσει κάτι από ηττημένες δυνάμεις. Τα τελευταία χρόνια πιστεύω ότι οι πολιτικές κουλτούρες της Αριστεράς, του ριζοσπαστισμού και της μεταρρύθμισης – ρεφορμισμού, θα πρέπει να έρθουν στην επιφάνεια και να αναμειχθούν. Γιατί αυτή η σκληρή ιδεολογική αντιπαράθεση ανάμεσα στο ριζοσπαστισμό και τη μεταρρύθμιση μας οδηγεί σε φτωχές σκέψεις και σε ακόμη φτωχότερη δράση.

Μερικές φορές η ριζοσπαστική Αριστερά προσπαθούμε να τα βγάλουμε πέρα διαμέσου μιας κοινωνιολογίας της αποκάλυψης. Υπάρχει ένα πεδίο που οι ριζοσπάστες μεταρρυθμιστές αντιπαρατέθηκαν με πολύ ζωντανό τρόπο: το πεδίο του Κοινωνικού Κράτους. Οι ρεφορμιστές πρότειναν τον εκσυγχρονισμό της ιδέας του Κοινωνικού Κράτους, αλλά στη ουσία ήταν εξαρτημένοι από το παράδειγμα του νεοφιλελευθερισμού, που τείνει να αποσυναρμολογήσει και να οδηγήσει σε μεγάλες περιπέτειες το Κοινωνικό Κράτος για να το παραδώσει στην αγορά. Αντίθετα η ριζοσπαστική Αριστερά υπερασπίστηκε το Κοινωνικό Κράτος έτσι όπως ήταν. Ένα παλιό Κοινωνικό Κράτος, πατερναλιστικό, ανδροκρατικό και μάλιστα με στοιχεία κοινωνικού παρασιτισμού.

Θα ήθελα να περιγράψω ορισμένα παραδείγματα, γιατί το θέμα αφορά όλη την ευρωπαϊκή Αριστερά. Η ατζέντα των θεμάτων του περιβάλλοντος δείχνει ότι οι μεταρρυθμιστές δυνάμεις είναι πολύ πίσω. Ο ρεφορμισμός έφθασε πολύ αργά για να κατανοήσει τη κεντρικότητα του οικολογικού προβλήματος. Αντίθετα η κριτική κουλτούρα των κοινωνικών κινημάτων και αυτών εναντίον της παγκοσμιοποίησης ήταν πιο ικανή για να κατανοήσει τον επιτακτικό και στρατηγικό χαρακτήρα των αντιφάσεων και της αντιπαράθεσης για το περιβάλλον. Σε αυτή την περίπτωση οι μεταρρυθμιστές – ρεφορμιστές θα έπρεπε να διδαχθούν από τους ριζοσπάστες. Σε ό,τι αφορά για παράδειγμα την κουλτούρα της κυβέρνησης και της διακυβέρνησης πολλές φορές η ριζοσπαστική κουλτούρα πήγε να τα βγάλει πέρα με μια φθηνή δημαγωγία.  Πρέπει να αναπτύξουμε μια πολυσύνθετη κουλτούρα. Δεν θα πρέπει να αρκεστούμε σε μια γνώση της κρατικής μηχανής …στο περίπου! Θα πρέπει να μάθουμε τους οικονομικούς θεσμούς, την κοινωνική πραγματικότητα, την αγορά εργασίας.

Δεν θέλω να γίνω «οικουμενικός» λέγοντας «ας ανακατέψουμε τα χαρτιά». Εκτιμώ ότι ριζοσπάστες και μεταρρυθμιστές θα πρέπει να αντιπαρατεθούμε για την ουσία των προβλημάτων μέσα σε πλουραλιστικούς χώρους της Αριστεράς. Γιατί τόσο για τους ριζοσπάστες όσο και για τους μεταρρυθμιστές υπάρχει ένα εξαιρετικό γεγονός: έχουμε προσγειωθεί σε ένα νέο κόσμο. Έχουμε όλοι ηττηθεί. Η κατάρρευση του κομμουνισμού ήταν καταστροφική. Ακόμη και για το όπως έγινε. Είναι επίσης εξαιρετικά εντυπωσιακή η κρίση στην οποία οδηγήθηκαν οι συμβιβασμοί της σοσιαλδημοκρατίας. Αυτό που μας ανησυχεί είναι η τεράστια ηγεμονία της ευρωπαϊκής δεξιάς στο πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. Για το λόγο αυτό η μάχη για την ανοικοδόμηση της Ευρώπης συμπίπτει με τη μάχη για την ανοικοδόμηση της Αριστεράς.

*Για όσους ανήκουν στο ΣΥΡΙΖΑ και στην Αριστερά της Νοτίου Ευρώπης αποτελεί από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Χρειάζονται ίσως νέες συμμαχίες …

Νομίζω ότι η διεθνής διάσταση του πολιτικού αγώνα αποτελεί για τη σημερινή Αριστερά το χώρο που φαίνεται ακόμη περισσότερο πόσο έχει μείνει πίσω. Γεννηθήκαμε με ένα σύνθημα: Προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε! Η αλήθεια είναι ότι κέρδισε ένα άλλο σύνθημα: Καπιταλιστές όλων των χωρών ενωθείτε! Το εργατικό κίνημα έμεινε περιορισμένο μέσα στα σύνορα του εθνικού κράτους. Ο καπιταλισμός διεθνοποιήθηκε, παγκοσμιοποιήθηκε και μετατράπηκε σε χρηματοοικονομικό κεφάλαιο. Η Αριστερά αντίθετα παρέμεινε αγκυροβολημένη στις διαστάσεις του βιομηχανικού καπιταλισμού και του εθνικού κατακερματισμού της.

*Γιατί σαν Αριστερά Οικολογία Ελευθερία επιλέξατε να συμμετάσχετε στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα;

Για να είμαι ειλικρινής εάν μπορούσα θα ήθελα να συμμετάσχουμε και στις τρεις οικογένειες, τους σοσιαλιστές, τους πράσινους και τη ριζοσπαστική Αριστερά. Χρειαζόμαστε μια νέα Διεθνή της Αριστεράς του μέλλοντος. Χρειάζεται όμως καιρός …

*Το γερμανικό SPD έχει ήδη ανακοινώσει τη δημιουργία της Προοδευτικής Συμμαχίας, με στόχο να ξεπεράσει την παλιά Σοσιαλιστική Διεθνή …

Αν αυτό στοχεύει να εμπλουτίσει την Αριστερά και να την τοποθετήσει σε ένα νέο πεδίο θα είναι κάτι θετικό. Εάν αντίθετα προσπαθήσει να οικοδομήσει μια μεγαλύτερη ομπρέλα για να συγκεντρώσει και να προστατεύσει τα πάντα και όσους είναι αντίθετοι στους πάντες τα πράγματα δεν θα πάνε καλά. Ο νεοφιλελευθερισμός σήμερα αποτελεί έναν κίνδυνο για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

*Το SPD επιλέγει τη δική του πορεία, ενώ εσείς στη Ρώμη ανοίγεται ένα “εργοτάξιο της Αριστεράς” με την παρουσία κινημάτων, αναλογικοτήτων και  προσωπικοτήτων, όπως του Ροντοτά …

Όλοι μας βρισκόμαστε μπροστά σε ένα τραύμα. Η Αριστερά Οικολογία Ελευθερία προσπάθησε να στηρίξει ένα συμβιβασμό με το Δημοκρατικό Κόμμα, που παρά τις ασάφειες που υπήρχαν ακόμη και στο κοινό μας πρόγραμμα με τον τίτλο: “Η Ιταλία κοινό αγαθό”, υπήρχε μια ξεκάθαρη ιδέα: θα πρέπει να βγούμε Αριστερά από την κρίση της ιταλικής κοινωνίας. Εναντίον αυτής της υπόθεσης βρεθήκαμε αντιμέτωποι με τις δυνάμεις της Κόλασης. Δυστυχώς οι άλλες δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς στην Ιταλία δεν κατάλαβαν τίποτα από αυτό που συνέβη στην χώρα. Με κατηγόρησαν κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι είμαι υποταγμένος στο Δημοκρατικό Κόμμα, από την Κομμουνιστική Επανίδρυση και την Πολιτική Επανάσταση έως τις μικρότερες δυνάμεις. Ένας μυωπικός πολιτικαντισμός, γιατί δεν κατάλαβαν ότι στην Ιταλία παίχτηκε ένα ευρωπαϊκό παιχνίδι. Εάν στην Ιταλία είχαμε μια κεντροαριστερή κυβέρνηση με το Μπερσάνι επικεφαλής και αυτή δημιουργούσε ένα πόλο με τη Γαλλία του Ολάντ για να αντιπαρατεθούμε από κοινού στην πολιτική της λιτότητας η γερμανική ηγεμονία της κ. Μέρκελ και της ευρωπαϊκής δεξιάς θα δεχόταν ένα καίριο πλήγμα. Για το λόγο αυτό μας θεώρησαν επικίνδυνους. Το λέω με όλη τη σεμνότητα, μετριοφροσύνη και τις αντιφάσεις της πρότασής μας. Η ιδέα μιας κεντροαριστερής κυβέρνησης στην Ιταλία είναι απαράδεκτη για ένα μεγάλο τμήμα της ευρωπαϊκής δεξιάς και του οικονομικού κατεστημένου και της οικονομικής ολιγαρχίας.

*Ποιες είναι οι δυνάμεις που θα μπορούσαν να στηρίξουν την ανοικοδόμηση της Ευρώπης;

Υπάρχουν τρεις ενδιαφέροντες πρωταγωνιστές στην Ευρώπη. Βρίσκω ενδιαφέρουσες μερικές σκέψεις των Πράσινων και κυρίως αυτές που ανέπτυξε τα τελευταία χρόνια ο Ντανιέλ κον Μπεντίτ. Κυρίως αυτές που αφορούν την πολιτική δράση, την ανάγκη να αντιμετωπίσουμε με κουράγιο το θέμα της κρίσης της μορφής του κόμματος και ίσως να σκεφτούμε το κόμμα του μέλλοντος σαν κοινωνικό συνεταιρισμό. Οι Πράσινοι για πολλά θέματα αποτελούν για μένα πολύτιμους συνομιλητές. Ακόμη περισσότερο γιατί βλέπω ότι ωριμάζουν μέσα τους περισσότερο ευαίσθητες θέσεις για τα κοινωνικά θέματα.

Η Ευρωπαϊκή Ριζοσπαστική Αριστερά αποτέλεσε μια ωραία πρόκληση, έναν ενδιαφέροντα χώρο, με κάποια σημεία αντιφάσεων και κρίσης. Θα μου άρεσε να συνεχίσουμε το διάλογο με την Ευρωπαϊκή Αριστερά. Είναι προφανές ότι παρακολούθησα και παρακολουθώ με περιέργεια και ελπίδα την ελληνική εμπειρία. Όταν όμως σε άλλα κομμάτια της Ευρωπαϊκής Αριστεράς συζητούν για το Τείχος του Βερολίνου με νοσταλγία δυσκολεύομαι.

*Το Τείχος του Βερολίνου αποτέλεσε έναν εφιάλτη κυρίως για τον κόσμο της δημοκρατικής κομμουνιστικής Αριστεράς …

Δυστυχώς στη γερμανική Die Linke διεξάγονται μερικές φορές δυσάρεστες συζητήσεις για αυτά τα θέματα. Υπάρχει επίσης και το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα, που καταγράφει τις πλέον μακροσκοπικές αντιφάσεις, γιατί συμβιώνουν δύο πολιτιστικά παραδείγματα, που σήμερα βρίσκονται σε έναν ανοικτό πόλεμο. Το νεοφιλελεύθερο παράδειγμα, που υποστηρίζει ότι η προτεραιότητα της αγοράς συμπίπτει με τον εκμοντερνισμό. Αυτό το παράδειγμα αποτελεί το βασικό υπεύθυνο της κρίσης στον κόσμο και είδε στο πρόσωπο του Τόνι Μπλερ έναν ζηλότυπο ερμηνευτή, καλλιεργώντας την αυταπάτη ότι θα μπορούσε να συνδυαστεί ο σοσιαλισμός με το νεοφιλελευθερισμό. Αυτή η τάση υπάρχει σε όλα τα σοσιαλιστικά κόμμα της Ευρώπης και είναι ιδιαίτερα βίαιη στο ιταλικό Δημοκρατικό Κόμμα. Υπάρχει όμως και μια άλλη αντίληψη που στηρίζεται στο παράδειγμα της εργασίας, σαν οπτική γωνία. Ίσως με μια παραδοσιακή θεώρηση. Γεγονός είναι ότι μέσα στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα και σε εθνικό επίπεδο διεξάγεται μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για την κρίση στην Ευρώπη και την ανάγκη ρήξης με το νεοφιλελευθερισμό.

*Η Ιταλία απέκτησε μια κυβέρνηση με τη στήριξη του Μόντι, του Μπερλουσκόνι και του Μπερσάνι, με τον οποίο η Αριστερά Οικολογία Ελευθερία κατέβηκε στις εκλογές …

Δημιουργήθηκε μια κυβέρνηση των αποκαλούμενων «πλατιών συμφωνιών». Είναι μια κυβέρνηση που εξαπάτησε τον ιταλικό λαό, γιατί η προεκλογική εκστρατεία χαρακτηρίστηκε από μια αντιπαράθεση που είχε στο επίκεντρό το κλείσιμο του κύκλου του Μπερλουσκόνι. Αυτό ήταν το καθήκον που είχε θέσει η κεντροαριστερά. Να βγάλει την Ιταλία έξω από το βάλτο, έξω από την κρίση και έξω από την πολιτιστική ηγεμονία της δεξιάς. Από αυτή την άποψη η κυβέρνηση Λέτα, που έχει ως μέτοχο της πλειοψηφίας τον Μπερλουσκόνι, αποτελεί την έκφραση μιας παλιάς ιταλικής ασθένειας: την χωρίς αρχές μετάλλαξη. Οι εκλογείς και ο λαός του Δημοκρατικού Κόμματος βιώνουν με ιδιαίτερη απογοήτευση τη διαφωνίας τους απέναντι σε μια εσφαλμένη επιλογή. Οι εκλογές εξέδωσαν το πιστοποιητικό θανάτου της δεύτερης δημοκρατίας. Το «Κίνημα των 5 Αστέρων» αποτέλεσε το νέο στοιχείο των εκλογών. Ένα λαϊκίστικο κίνημα με πολλά επιχειρήματα της Αριστεράς, που οδήγησε μέσα στο κοινοβούλιο πολλούς νέους και πολλές γυναίκες.

*Ο Γκρίλο πρότεινε το Ροντοτά για πρόεδρο της δημοκρατίας και τον υποστηρίξατε και εσείς. Γιατί το Δημοκρατικό Κόμμα έκανε τέτοια στροφή;

Γιατί ο υποψήφιος για την προεδρία της δημοκρατίας είχε συνδεθεί με μια πολιτική υπόθεση. Η προεδρία της δημοκρατίας μετατράπηκε στο τραπέζι του έπαιξαν όλο το παιχνίδι. Πρέπει να προσπαθήσουμε να πάμε στην τρίτη δημοκρατία. Να συναντήσουμε το καινούργιο. Να αντιπαρατεθούμε με τις προκλήσεις που θέτει το «Κίνημα 5 Αστέρων». Να οικοδομήσουμε μια κυβέρνηση αλλαγών. Αυτή ήταν το ερώτημα που έπρεπε να απαντήσει η κεντροαριστερά. Το Δημοκρατικό Κόμμα προτίμησε να απαντήσει μπαίνοντας στη μηχανή του χρόνου για να επιστρέψει στην πρώτη δημοκρατία. Κατακερματισμένο από το θάνατο της δεύτερης δημοκρατίας βρήκε καταφύγιο στο παλιό ρεπερτόριο της πρώτης δημοκρατίας. Μάλιστα με πολύ δυσάρεστα επιχειρήματα.

*Όπως για παράδειγμα;

Έγινε ένας άσχημος συμβιβασμός με δυνάμεις που πολιτικά και πολιτιστικά δεν ήταν ομοιογενείς και κυρίως απέναντι στο εργατικό κίνημα και την Αριστερά. Από την εποχή του Λένιν ο συμβιβασμός δεν αποτελούσε ταμπού. Το να θες να παρουσιάσεις αυτή την κυβέρνηση ως τον κληρονόμο του ιστορικού συμβιβασμού ανάμεσα στον Ενρίκο Μπερλινγκουέρ και τον Άλντο Μόρο αποτελεί μια θρασύτατη και άξεστη καρικατούρα. Με ρώτησαν κάποια στιγμή εάν θα μπορούσα να παρομοιάσω τη σημερινή κυβέρνηση με την κυβέρνηση εθνικής ενότητας που δημιούργησε η Επιτροπή του Απελευθερωτικού Αγώνα με τη συμμετοχή όλων των μεγάλων κομμάτων αμέσως μετά την πτώση του φασισμού. Σύμφωνοι. Στην κυβέρνηση της Επιτροπής Εθνικής Ενότητας ήταν όλοι, αλλά όχι οι φασίστες.

*Ασφαλώς, αφού συμμετέχουν σήμερα στο Λαό της Ελευθερίας του Μπερλουσκόνι …

Είμαι υπέρ των «πλατιών συμμαχιών» εναντίον του μπερλουσκονισμού. Να συμμαχήσεις με τον Μπερλουσκόνι για να κάνεις τι; Για να αγωνιστεί για πιο πράγμα; Αποτελεί μια συμμαχία για να αντιπαλέψεις την …πραγματικότητα!

*Αυτό που συνέβη μετά τις εκλογές επιβεβαιώνει ίσως αυτή την εκτίμηση …

Αυτό που συνέβη μετά τις εκλογές απέδειξε ότι είχαμε εξαπολύσει μια πρόκληση στην καρδιά της εξουσίας που προκάλεσε την κρίση και πως τώρα αυτή προσπαθεί να υπερκεράσει την κρίση για να μετατρέψει αυτή την εξουσία σε …αιωνιότητα.

*Υπάρχουν πάντως αρκετές ενστάσεις για τη δημιουργία του «εργοταξίου», όπως για παράδειγμα από την Κομμουνιστική Επανίδρυση και άλλες δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς …

Θα πρέπει να “συνταξιοδοτήσουμε και να εγκαταλείψουμε την παλιάς μας πατρίδα”. Γιατί από αυτή την “πατρίδα” δεν έμεινε τίποτα άλλο από μνησικακία, δυσαρέσκεια και νοσταλγία. Μια παλιά ιδέα της πολιτικής και καμία φορά συνένοχης ενός τύπου λαϊκισμού. Δεχθήκαμε μια ήττα που ο χαρακτήρας της ήταν κυρίως πολιτιστικός. Στην κουλτούρα μας. Η δημοκρατία στην Ιταλία οδηγήθηκε σε άπνοια και άρχισε να καταρρέει όταν ο ρόλος του δημόσιου σχολείου άρχισε να αντικαθίσταται από την εμπορική τηλεόραση. Το δημόσιο πνεύμα δεν οικοδομείται πλέον στη λατρεία του ωραίου, τη διανόηση και τις αναζητήσεις των διανοούμενων, αλλά οικοδομείται στην αισθητική επιφάνεια μιας μικροαστικής πλέμπας, που εκφράζεται με τον εξατομικισμό της ιδιοκτησίας, που αποτέλεσε την καρδιά της επανάστασης της δεξιάς στον κόσμο και του μπερλουσκονισμού.  Στο επίπεδο της πολιτικής κουλτούρας δεν μπορούμε να κάνουμε τους παντογνώστες.

*Υποστηρίζετε ότι το «εργοτάξιο» δεν θα είναι ένα κόμμα, αλλά κάτι άλλο. Ρωτάω γιατί μια ανάλογη εμπειρία είχαμε και εμείς στην Ελλάδα με τη δημιουργία του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ αντιμετωπίζουμε με δέος το γεγονός ότι σε μια μεγάλη και γειτονική χώρα σαν την Ιταλία δεν υπάρχει μια ισχυρή Αριστερά …

Τι να πει κανείς σήμερα για την χώρα που γέννησε το Γκράμσι;

*Ακριβώς. Δεν ήταν μόνο η δύναμη, αλλά και οι αναζητήσεις που είχε η ιταλική αριστερά και κυρίως σε ό,τι αφορά το δημοκρατικό κομμουνισμό, τα κινήματα, την αυτονομία τους, τη μαζική συμμετοχή των πολιτών στους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες …

Πρέπει να αναλύσουμε τα γεγονότα της εποχής που ζούμε. Βιώνουμε μια διπλή φάση. Ζήσαμε μια μεγάλη νίκη της δεξιάς, από το Ρέιγκαν και τη Θάτσερ έως το Μπερλουσκόνι. Ζήσαμε και μια ήττα της Αριστεράς. Πρέπει να δούμε γιατί η Αριστερά δεν είναι πια ορατή και αναγνωρίσιμη από το λαό και το εκλογικό σώμα, από αυτούς που θα έπρεπε να είναι οι φυσικοί σύμμαχοι και κοινωνικοί πυλώνες της. Πριν αναζητήσουμε προδότες και προδοσίες θα έψαχνα να βρω τις υποκειμενικές αιτίες της ήττας. Η βασική αιτία για μένα αποτελείται από την κρίση της κοινωνίας των κοινοτήτων. Το κόμμα δεν αποτελεί πλέον μια κοινότητα, γιατί σε κανένα μέρος δεν καταφέρνουν να επιβιώσουν οι μορφές της κοινότητας. Ο κατακερματισμός των κοινωνικών σχέσεων, του κόσμου της εργασίας και των βιομηχανικών σχέσεων, των μορφών διαπραγμάτευσης των αντιθέσεων, η επισφάλια της εργασίας, που εξατομικεύει ψυχολογικά και υπαρξιακά τα άτομα, καταστρέφουν τη δημιουργία κοινοτήτων. Είναι άλλο πράγμα να έχεις να κάνεις με την εργατική τάξη και άλλο πράγμα με εξατομικευμένους εργαζόμενους.

Την ίδια στιγμή άλλαξε η αστική πολεοδομική σύνθεση. Κυρίως τα τελευταία τριάντα χρόνια μετέτρεψαν τις πόλεις σε τεράστιες περιφέρειες, αλλάζοντας την κοινωνικής τους βάση στήριξης. Πριν από πενήντα χρόνια η περιφέρεια ήταν ο περίγυρος του αστικού κέντρου της πόλης. Ο κόσμος γνωριζόταν. Σήμερα στη περιφέρεια της πόλης ζει το 70 με 80% του αστικού πληθυσμού της. Με τη γενικοποίηση της περιφέρειας αυξήθηκαν οι αποστάσεις ανάμεσα στους χώρους διαμονής, ψυχαγωγίας, εργασίας, κατανάλωσης υπηρεσιών, διαμόρφωσης της κοινωνικότητας. Ζούμε σε ένα καθεστώς υποχρεωτικής νομαδικότητας. Ζούμε σε μια διαρκή μετακίνηση και βιώνουμε κατακερματισμένες ταυτότητες. Ζούμε ανάμεσα σε διάφορες αποστάσεις. Υπάρχει μια πλούσια και επιστημονική κοινωνιολογία που περιγράφει το φαινόμενο, που δείχνει πόσο αυτή η κατάσταση βαραίνει στη διαμόρφωση της ψυχολογίας και της φαντασίας του ανθρώπου. Όταν λοιπόν πας στην περιφέρεια τη Ρώμης, που έχουν στοιβαχθεί σε μια συνοικία εκατό και διακόσιες χιλιάδες άτομα, που ίσως δεν υπάρχει και ένα μπαρ ή εστιατόριο το βράδυ, και ανοίξεις τα γραφεία μιας κομματικής οργάνωσης τι κάνεις; Βρίσκεσαι στο μέσον της ερήμου.

Τα κόμματα ήταν πριν κοινότητες μέσα στην κοινότητα. Ήταν στοιχεία συνοχής της κοινωνίας. Το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα μετέτρεψε την αγροτική πλέμπα, τους αναλφάβητους και εξαρτημένους από τους τσιφλικάδες και τον κλήρο αγρότες, σε πολιτικό υποκείμενο οικοδόμησης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Μετέτρεψε αυτούς τους αγρότες σε πολιτικά υποκείμενα αλλαγών στη Νότιο Ιταλία. Μετέτρεψε την εργατική τάξη της Βορείου Ιταλίας σε μια ενιαία τάξη που αγωνίστηκε για τις κατακτήσεις της. Η Χριστιανική Δημοκρατία μετέτρεψε τους φασιστοειδείς και θρησκευόμενους μικροαστούς, τους χειρότερους και τους καλύτερους εκπροσώπους τους, εμπόρους, βιοτέχνες, δασκάλους και καθηγητές, σε μια μεσαία τάξη με μια κουλτούρα της αποταμίευσης, της αισθητικής και της κοινωνικής αρμονίας για να αποτελέσουν πυλώνες της δημοκρατίας.

Τι συνέβη με το θεσμό της οικογένειας; Στην εποχή μου στα σπίτια ζούσαν τρεις γενιές, παππούδες και γιαγιάδες, τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Σήμερα ελάχιστα παιδιά έχουν άμεση και καθημερινή σχέση με τους παππούδες τους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν καθημερινή σχέση και με τους δύο γονείς τους. Αυτός ο κατακερματισμός αποτελεί ένα τεράστιο θέμα, γιατί καταστρέφει τη συλλογική μνήμη και καλλιεργεί την εξατομίκευση της μνήμης. Εάν φανταστούμε ότι η πολιτική αντιπαράθεση διεξάγεται μερικές φορές στο ημερολόγιο καταλαβαίνει κανείς πόσο δύσκολο είναι να εξηγήσει κανείς τη σημασία της επετείου για την Απελευθέρωση από τα φασισμό και το ναζισμό στις 25 Απριλίου ή την Πρωτομαγιά. Αυτή είναι η κρίση μας. Το λεξιλόγιό μας μοιάζει με την ατμόσφαιρα ενός άλλου πλανήτη.

*Το «εργοτάξιο» έχει στόχο την ανασύνθεση της συλλογικής μνήμης και την ανοικοδόμηση των κοινοτήτων της Αριστεράς και της κοινωνίας:

Θα μου άρεσε να δημιουργήσουμε τα «εργοτάξια των κοινών αγαθών και δικαιωμάτων». Χώρους επιστημονικών και κοινωνικών κοινοτήτων. Κοινότητες σαν αυτές που περιγράφει ο Φαμπρίτσιο Μπάρκα και τις αποκαλεί «γνωστική κινητοποίηση». Με ενδιαφέρουν δύο στοιχεία. Πρώτον η πολιτική σαν μάθηση, η εκπαίδευση και η παιδεία της πολιτικής, η απόρριψη της πολιτικής σαν στρατηγική της απλοποίησης, που τη μετατρέπει σε μια δημαγωγική συντόμευση των αναζητήσεων.

*Σας βγαίνουν ορισμένα γκραμσιανά ένστικτα; 

Μπορεί κανείς μας να ξεφύγει από αυτό το “τέρας” της αριστερής σκέψης; Πρέπει να απορρίψουμε την πολιτική σαν πρακτική της απλοποίησης. Σαν τρόπο δημαγωγικής συντόμευσης για να πάμε μπροστά. Το δεύτερο στοιχείο που με ενδιαφέρει είναι η οικοδόμηση ενός δικτύου με άξονα το αδιαπραγμάτευτο των καθολικών δικαιωμάτων, γιατί θα πρέπει να δώσουμε νομικό υπόβαθρο στα νέα και κοινά αγαθά, που καθιστούν πιο συμπαγή την κοινωνία και τον ιστό της.

*Πρόκειται για την πρόκληση του Ροντοτά για την υπεράσπιση των κοινών αγαθών …

Ακριβώς. Θα φανεί η ικανότητά μας να υφάνουμε μια σχέση ανάμεσα στην αντιπροσωπευτική και συμμετοχική δημοκρατία, που το θέτει έντονα και το «Κίνημα 5 Αστέρων» του Γκρίλο. Η ιδέα είναι να περάσουμε αυτόματα τα σχέδια νόμου λαϊκής βάσης, που παρουσιάζονται με τις υπογραφές των πολιτών, μέσα στις Επιτροπές του κοινοβουλίου, διευκολύνοντας αντί να δυσκολεύουμε την πρωτοβουλία των πολιτών. Η πρωτοβουλία των πολιτών να νομοθετούν πρέπει να μετατραπεί σε κεντρικό θέμα του κοινοβουλευτικού διαλόγου. Πρέπει να ξανασκεφτούμε και να επαναξιοποιήσουμε τα εργαλεία των λαϊκών δημοψηφισμάτων. Πρέπει να πάμε στην ουσία της πρόκλησης για τους πολίτες και την Αριστερά: πόσο μετράω εγώ, ο πολίτης, ο αριστερός; Εάν η πολιτική δεν μπορεί να δώσει απάντηση, και μάλιστα όταν οι κανόνες του παιχνιδιού το έχουν μετατρέψει σε μια σφαγή, η πολιτική μετατρέπεται σε μυθοπλασία, σαπουνόπερα, σε ένα ατέρμονο σίριαλ πολιτικάντικων εκπομπών που θολώνουν μόνο τα νερά. Η Αριστερά πρέπει να επαναφέρει την πολιτική στις φλέβες της κοινωνίας και της πραγματικής ζωής.