Daniel Seikel
Facebooktwittergoogle_plus
Η στήριξη των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των αριστερών κομμάτων στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης βασιζόταν πάντα στην ελπίδα ότι θα δημιουργηθεί μια πιο κοινωνική Ευρώπη. Μέχρι στιγμής, αυτή η ελπίδα δεν έχει επιβεβαιωθεί. Τα πράγματα έχουν μάλιστα κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση, κυρίως εξαιτίας των πολιτικών που εφαρμόστηκαν για τη διάσωση του ευρώ.

Οι πολιτικές αυτές αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για το κοινωνικό μοντέλο στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τα κράτη-μέλη έχουν υποβληθεί σε ταχεία προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής, που τα ανάγκασαν να υιοθετήσουν σκληρά μέτρα λιτότητας και να απελευθερώσουν τις αγορές εργασίας τους και τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων. Αυτές οι «μεταρρυθμίσεις» έπληξαν ιδιαίτερα τις χρεοκοπημένες χώρες, αλλά ο αντίκτυπός τους ήταν αισθητός σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης. Οι μεταρρυθμίσεις της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής εισήγαγαν διαδικασίες με κυρώσεις, οι οποίες επικεντρώνονται στην εξυγίανση του προϋπολογισμού και στην ανταγωνιστικότητα εις βάρος της κοινωνικής προστασίας. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η ΕΕ δεν κατάφερε να επιτύχει επαρκή κοινωνική πρόοδο, αλλά ότι οι ίδιες οι ευρωπαϊκές πολιτικές υπονομεύουν ενεργά τα κοινωνικά δικαιώματα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να ανταποκριθεί στα σοβαρά και επίμονα κοινωνικά προβλήματα πολλών-κρατών μελών της ΕΕ, προτείνοντας τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (EPSR). Η πρόταση υπογράφηκε από τους ηγέτες στην κοινωνική διάσκεψη κορυφής της ΕΕ στο Γκέτεμποργκ τον Νοέμβριο. Το όνομα της πρωτοβουλίας υποδηλώνει μια μεγάλη πρόοδο για την ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική, αλλά η πρακτική σημασία της είναι περιορισμένη. Τι μπορούμε τελικά να αναμένουμε από το EPSR;

Ως διακήρυξη του Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκμού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής, το EPSR δεν είναι νομικά δεσμευτικό. Πρόκειται για ένα έγγραφο δομημένο γύρω από τρεις κατηγορίες – ίσες ευκαιρίες και πρόσβαση στην αγορά εργασίας, δίκαιες συνθήκες εργασίας και κοινωνική προστασία και ένταξη – που καθορίζει είκοσι (20) γενικές αρχές για τα κοινωνικά και εργασιακά δικαιώματα.

Ως επί το πλείστον, συνοψίζει απλώς τα υπάρχοντα κοινωνικά δικαιώματα της ΕΕ, αν και υπάρχουν ορισμένα σημεία που υπερβαίνουν το status quo, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος για ελάχιστο εισόδημα και ελάχιστο μισθό. Ωστόσο, δεν ενσωματώθηκε στις ευρωπαϊκές συνθήκες ή στο παράγωγο δίκαιο. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει νομικός μηχανισμός για την επιβολή των αρχών του πυλώνα, θα έχει περιορισμένο αποτέλεσμα στην πράξη. Ωστόσο, θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για μια νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία – υπό την προϋπόθεση ότι η Επιτροπή θα ακολουθήσει τις αρχές της.

Αυτό σημαίνει ότι, εκτός και αν ακολουθηθούν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, το EPSR είναι μόνο συμβολική χειρονομία. Η κενολογιία της Επιτροπής δεν είναι ο μόνος λόγος που ακόμα περιμένουμε μια κοινωνική Ευρώπη. Τα διαρθρωτικά αίτια έχουν επίσης διαδραματίσει καίριο ρόλο. Οι Ευρωπαίοι νομοθέτες έχουν περιορισμένες αρμοδιότητες όσον αφορά στην κοινωνική πολιτική και στο συλλογικό εργατικό δίκαιο και υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ της οργάνωσης, των προτύπων και των επιδόσεων των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης μεταξύ των κρατών-μελών. Μια ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική θα πρέπει να είναι συμβατή με τα βουλγαρικά και πορτογαλικά κράτη πρόνοιας για παράδειγμα, όπως και με τα σουηδικά και τα αυστριακά επίση, χωρίς να υποβαθμίζονται παράλληλα τα κοινωνικά πρότυπα σε χώρες με καλά αναπτυγμένα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας.

Πρόσθετα εμπόδια περιλαμβάνουν τις μεγάλες πλειοψηφίες που απαιτούνται για τη λήψη των αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και τις θεμελιωδώς διαφορετικές απόψεις των εθνικών κυβερνήσεων σχετικά με τη «σωστή» (ευρωπαϊκή) κοινωνική πολιτική. Τα κράτη-μέλη ασφαλώς προστατεύουν πολύ τις αρμοδιότητές τους όσον αφορά στην κοινωνική πολιτική και στο εργατικό δίκαιο. Στο άμεσο μέλλον, τα εθνικά κράτη πρόνοιας και τα συστήματα συλλογικής διαπραγμάτευσης θα παραμείνουν ζωτικά στοιχεία του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου.

Συνεπώς, λείπουν οι νομικές εξουσίες και η πολιτική συναίνεση που απαιτούνται για φιλόδοξες πρωτοβουλίες κοινωνικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το EPSR αντικατοπτρίζει τους νομικούς και πολιτικούς περιορισμούς μέσα στους οποίους η Επιτροπή λειτουργεί επί του παρόντος. Η ΕΕ χρειάζεται μια νέα κατεύθυνση για την οικονομική και κοινωνική πολιτική, η οποία θα σέβεται τα υπάρχοντα κοινωνικά δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και συλλογικών διαπραγματεύσεων, αντί να τα υπονομεύει (αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην Ευρωζώνη). Και δεν μπορούμε να αναμένουμε να γίνει αυτή η αλλαγή απλά μέσω μιας μη δεσμευτικής σύστασης για τα μεμονωμένα κοινωνικά δικαιώματα.

Ο Daniel Seikel είναι επικεφαλής ερευνών για θέματα ευρωπαϊκής πολιτικής στο ίδρυμα Hans Böckler.

© European Progressive Forum